اسلام فراتر از مرزها: چرا دین هرگز به قلمرو محدود نبوده است
در طول تاریخ، اسلام هیچگاه به یک سرزمین یا حاکمیت سیاسی واحد محدود نبوده است. درحالیکه، پیام‌ های که در شماره ۳۸ مجله «صدای خراسان» به نشر رسیده، دیدگاه بسیار متفاوتی را ارائه مینماید. این نشریه استدلال میکند که مسلمانان که در جوامع غیرمسلمان زندگی میکنند، با خطر خیانت به دین خود و تضعیف امت اسلامی روبرو هستند و اصرار میورزد که هجرت «حقیقی» نیازمند نقل مکان به سرزمین‌های است که توسط حاکمیت اسلامی نسخه مورد نظر این گروه اداره میشود.
این تفسیر، ماهیت عمیقاً جهانی تاریخ اسلام را نادیده میگیرد. از سده ‌های نخست، اسلام نه تنها از راه فتوحات، بل از طریق تجارت، دانش‌ و مهاجرت گسترش یافت. تاجران مسلمان از اقیانوس هند به شرق آفریقا، جنوب‌ شرق آسیا و چین سفر کردند. در بسیاری از این مناطق، اسلام مدت‌ ها پیش از رسیدن یک دولت متمرکز اسلامی ریشه دواند. جوامع اسلامی در حالیکه در میان فرهنگ‌ ها و نظام‌های سیاسی گوناگون زندگی میکردند، دین خود را حفظ نمودند.
هجرت خود نقش حیاتی در توسعه تمدن اسلامی ایفا کرد. علمأ برای بدست آوردن علم در سراسر مناطق مختلف سفر میکردند و شبکه‌های آموزشی را ایجاد کردند که شهرهای از اسپانیا تا آسیای مرکزی را به هم پیوند میداد. تبادل فکری دقیقاً به این دلیل شکوفا شد که مسلمانان فراتر از مرزهای سیاسی سفر، تحصیل و زندگی میکردند. این شبکه‌ها به تولید سنت‌های علمی، فلسفی و حقوقی کمک کرد که به نمادهای عصر طلایی اسلام تبدیل شدند.
بنابراین، تاریخ گواه است که دین و جغرافیا هرگز یکسان نبوده ‌اند. مسلمانان برای دیرزمانی به عنوان اقلیت، اکثریت، بازرگان، دانشمند و شهروند در جوامع بسیار متفاوت زندگی کرده‌اند. هویت دینی آن‌ها از طریق اجتماع، آموزش و عمل حفظ میشد، نه از راه انزوای قلمرو.
تقلیل دادن اسلام به یک پروژه منطقه ئی کوچک، یک سنت دینی جهانی را به یک تفکر سیاسی تبدیل میکند. دین به مرزهای یک دولت یا اختیارات یک نهضت شورشی وابسته نیست. برای قرن‌ها، مسلمانان هویت خود را در محیط‌ های گوناگون حفظ کردند و در عین حال به دانش، تجارت و فرهنگ جهانی کمک کردند.
از این رو، داستان اسلام، محدودیت نه، بلکه پیوند و ارتباط است. این مدنیت است که با هجرت، تجارت و روشنفکری شکل گرفته و این که دین همواره نیرومندتر از مرزها بوده است یک یادآور ماندگار است.

امواج پرس