شاه امانالله خان؛ از پغمان تا سلطنت و تبعید
شاه امانالله خان، سومین پسر امیر حبیبالله خان، در ۱۱ جوزای ۱۲۷۱ در پغمان کابل به دنیا آمد.
او تنها پسر امیر حبیبالله خان بود که در لیسهی افسری آموزش نظامی دید و با ارتش ارتباط نزدیک داشت. پس از کشتهشدن پدرش، امانالله خان در ۹ حوت ۱۲۹۷ به قدرت رسید و امارت خود را اعلام کرد. او از سال ۱۲۹۷ تا ۱۳۰۷ خورشیدی، در مجموع نزدیک به ۱۰ سال بر افغانستان حکومت کرد و در سال ۱۳۰۵ خورشیدی عنوان خود را از امیر به شاه تغییر داد. امانالله خان پس از جنگ سوم افغانستان و بریتانیا در سال ۱۲۹۸ خورشیدی و تثبیت استقلال افغانستان، لقب غازی را بهدست آورد و بهعنوان شاه استقلالخواه افغانستان شناخته شد.
هادی قریشی، آگاه نظامی گفت: «شاهزاده امانالله خان وکیل سلطنت همان دور بود؛ با او خزانه، مردم و اردو بود. در مجموع حمایت مردم با او وجود داشت؛ او توانست هفت روز پس از فوت پدرش پادشاهی خود را اعلام کند در مسجد جامع عیدگاه.»
امانالله خان بعدها با ثریا دختر محمود طرزی که روشنفکر و روزنامهنگار مشهور آن زمان بود، ازدواج کرد. امانالله خان و ملکه ثریا ۱۰ فرزند داشتند. از میان آنان، شاهزاده احسانالله، رحمتالله و شاهدخت هندیه از چهرههای شناختهشدهی خانوادهی سلطنتی بودند. امانالله خان در جریان سلطنت خود به کشورهای گوناگون سفر کرد. او در ۱۹ قوس ۱۳۰۶ خورشیدی سفر ششماههای را آغاز کرد که هند، مصر و شماری از کشورهای اروپایی را دربر میگرفت و در سال ۱۳۰۷ خورشیدی از مسیر ایران به افغانستان بازگشت و دست به اقدامهای اصلاحی زد.
از جمله کشورهای مورد بازدید او هند، مصر، ایتالیا، فرانسه، بلجیم، سویس، آلمان، بریتانیا، پولند، اتحاد شوروی و ترکیه بود. این سفر یکی از گستردهترین سفرهای خارجی یک پادشاه افغانستان در آن زمان بود.
روحالله هوتک، آگاه سیاسی گفت: «سفر امانالله پس از اعلان آزادی که آغاز قربانی افغانها بود؛ در چوکات اصلاحات برای افغانستان چالشها را با خود آورد.»
ناسازگاری اقدامهای اصلاحی شاه امانالله خان با روحیهی مردم، سبب نارضایتی برخی از شهروندان شد و اقدامهای حبیبالله کلکانی در برابر شاه شد و شاه امانالله خان را وادار به کنارهگیری از قدرت کرد.
کامران امان، آگاهی نظامی گفت: « شاهامانالله خان بخاطری که از جنگ داخلی مردم را نجات بدهد چنین کار را کرده است.»
امانالله خان در ۲۴ جدی ۱۳۰۷ خورشیدی از سلطنت کنارهگیری کرد و پس از تلاش ناموفق برای بازگشت به قدرت، در ۲ جوزای ۱۳۰۸ خورشیدی از مسیر هند افغانستان را ترک کرد و در ایتالیا مستقر شد. او سرانجام در ۶ ثور ۱۳۳۹ خورشیدی در زوریخ سویس درگذشت و در جلالآباد، در کنار آرامگاه پدرش، به خاک سپرده شد.
اولین کسی باشید که نظر بدهید on "شاه امانالله خان؛ از پغمان تا سلطنت و تبعید"