تروریزم بدون انتساب: نقاب تزویر و قدرت کاذب ال-قا-عده

در عصر دیجیتال، مفهوم قدرت دست‌خوش تغییرات بنیادین شده است. امروزه قدرت دیگر تنها با تصرف جغرافیا یا فرماندهی مستقیم عملیات سنجیده نمیشود؛ بلکه شاخص اصلی قدرت، مدیریت روایت‌ها است. یعنی توانایی جهت ‌دهی به معنا و مفهوم خشونت، بدون در نظر گرفتن اینکه چه کسی واقعاً آن را مرتکب شده است.
شاخه القاعده در شبه‌ جزیره عربستان با فرصت ‌طلبی خاصی، خود را با این موج جدید هماهنگ ساخته است. اما این رویکرد، در حقیقت یک ضعف عمیق را آشکار میکند: آن‌ها به شکلی افراطی به دنبال نمایش قدرت هستند، در حالیکه از جوهر و ماهیت واقعی آن (یعنی توانایی اجرای عملیات) کاملاً بی ‌بهره‌ اند.
آخرین شماره کتاب “رهنمای الهام بخش” با عنوان «گلوله های شب سخن میگویند»، نمونه ای از این موضوع است. این نوشته به جای آنکه یک گزارش نظامی یا خبرنامه‌ جنگی باشد، بیشتر شبیه یک داستان‌ سرایی است. آنها حادثه تیراندازی مرگبارباندی بیچ استرالیا را با آب و تاب دادن تبلیغ کرده خود و این ماجرا را به یک افسانه تبدیل کرده‌ اند. لحن این نوشته بسیار ستایش‌آمیز و انتخاب مطالب آن کاملاً حساب‌ شده است تا یک پیام واضح و صریح را به مخاطب برسانند: اینکه این حمله، در حقیقت عملی شدن همان نقشه‌ استراتژیکی است که این گروه سالها رویای آن را در سر داشت. با اینحال، یک سوال اساسی بدون پاسخ مانده است: این عملیات کار چه کسانی بود؟
هیچ سند یا مدرک معتبری وجود ندارد که ثابت کند القاعده در طرح‌ ریزی، رهبری و یا تأمین مالی این حمله نقشی داشته است، برعکس، تمام شواهد موجود نشان‌ دهنده یک گسست عملیاتی کامل میان این گروه و عاملان حمله است.
با اینحال، تبلیغات القاعده طوری این رویداد را بازتاب میدهد که گویا این حقایق اصلاً اهمیتی ندارند. آنها عمداً مرز میان حملات سازمان‌ دهی شده، حملات خودسرانه (الهام‌گرفته) و حتی اقدامات خشونت ‌آمیز کاملاً بی ‌ربط را از بین میبرند. القاعده با این روش، یک بستر تبلیغاتی منعطف برای خود ایجاد کرده است تا هر حرکت خشونت‌ آمیزی را که جنبه نمایشی و بزرگی داشته باشد، به مدار ایدیولوژیک خود جذب نموده و به نام خود سکه زند.

تغییر نقش القاعده از یک فرمانده جنگی به یک مفسر و گزارشگر، نشان‌ دهنده یک تحول عمیق و ریشه‌ ای در درون این شبکه است. آن‌ها به جای آنکه وقت خود را صرف طراحی و اجرای حملات پېچیده کنند، اکنون به متخصصین توجیه و تصاحب خشونت‌های تبدیل شده‌اند که توسط افراد یا گروه‌های دیگر انجام میشود. این موضوع تنها یک لاف و گزاف ساده نیست، بلکه یک سازگاری استراتژیک برای بقا در شرایط کنونی است. القاعده با دزدیدن اعتبار حملات که هیچ نقشی در سازماندهی آن‌ها نداشته، برای خود یک داستان موفقیت دروغین میسازد و از این طریق، همزمان از مسؤلیت شکست‌هایش فرار میکند. آن‌ها در هنر مهندسی روایت‌ها و دستکاری افکار عمومی استاد شده‌اند و از فضای مبهم تروریزم مدرن استفاده میکنند تا اینگونه وانمود کنند که هنوز هم اوضاع را در کنترول دارند.
با اینحال، این نمایش قدرت بسیار لرزان است و دوام چندانی نخواهد داشت. القاعده با به عهده گرفتن مسؤلیت حملات که هیچ نقشی در رهبری و سازماندهی آن‌ها نداشته، در واقع ناتوانی و ضعف خود را برملا میکند. این ترفند ممکن است در کوتاه‌ مدت سود تبلیغاتی داشته باشد، اما در نهایت اعتبار و جایگاه این گروه را به کلی نابود خواهد کرد. با گسترش جنگ‌های رسانه ‌ای در فضای مجازی، باید دید که آیا القاعده میتواند با این بازی‌های تبلیغاتی همچنان خود را قدرتمند نشان دهد، یا اینکه دست دروغ و فریب ‌کاری آنها به زودی برای همه برملأ خواهد شد.

نتیجه‌ گیری نهایی
تلاش القاعده برای تثبیت اعتبار حملات دیگران به نام خود، یک نقشه‌ از پیش شکست‌ خورده است. این کار، تنها یک تقلای از روی ناچاری است تا خود را در میدان تغییریافته‌ تروریزم جهانی، همچنان مطرح نگهدارند. اما واقعیت امر این است که با روشن شدن حقیقت برای مردم جهان، نفوذ تبلیغاتی القاعده روز به روز کمرنگتر شده و هیبت دروغین و پوشالی این گروه به زودی از هم خواهد پاشید.

امواج پرس